از زمان مهدى و رشيد ، براى خود خاصگانى از ترك و رومى و بربر برگزيدند و مواكب خود را در اعياد و ديگر مراسم و جنگها به انبوه آنان شكوه مىبخشيدند . بنابر اين در روزگاران صلح ، تركان زينت مجالس و موكبها بودند و در ايام نبرد مدافعان قدرت خلافت . شمار تركان آن سان افزون گرديد كه المعتصم باللّه شهر سامرا را براى سكونت ايشان پى افگند تا مردم بغداد از آسيب ايشان و تصادم مركبهايشان و زد و خوردهاى آنان با يك ديگر و ديگر مردم آسوده شوند . كه كوچه‌ها تنگ بود و گنجاى تركتازيهاى ايشان را نداشت . ترك عنوانى است كه به همهء اين اقوام و قبايل اطلاق مىشود و همه در تحت اين نام مندرج‌اند . جنگهاى مسلمانان در اين عهد در نقاط دور دست بود . مخصوصا ميان آنان و تركان پىدرپى نبرد بود و همواره پيروزى بهرهء مسلمانان بود . از اين رو امواج اسيران و بردگان از هر سو پىدرپى ، در مىرسيد . چه بسا خلفا پس از آنكه نيازهايشان از اين اسيران و بردگان در جنبه‌هاى ديگر برآورده مىشد برخى از ايشان را به عنوان منادمت و مصاحبت برمىگزيدند و برخى را براى سردارى سپاه انتخاب مىكردند و به تربيت و آموزش آنان مىپرداختند و به قوانين شريعت آشنا مىساختند و آداب سياست و كشوردارى مىآموختند . علاوه بر اينها در تيراندازى و شمشيرزنى و نيزه‌گذارى سرآمد مىشدند و به فنون لشكركشى و آداب نبرد آشنايى مىيافتند . تركان در اثر اين پرورش ، پوستين درشت بدويت از دوش بيفگندند و جامهء لطيف درباريان بر تن پوشيدند . خلفا نيز در آنان به عين عنايت نگريستند و مقام و مرتبتشان برافراشتند و فرماندهان جنگى و رؤساى مواكب را در مراسم ، از ميان ايشان برگزيدند . تركان نيز به بست و گشادكارها پرداختند و زمام بسيارى از امور را در دست گرفتند . اين يكى از عادات خلفا گرديد كه پايه‌هاى تخت سلطنت را به پايمردى تركان استقامت و استوارى بخشند ولى اين امر سبب شد كه تركان راه خودكامگى پيش گيرند و بر دولت غلبه يابند و خلفا را از تصرف در امور منع كنند و خود به امر و نهى پردازند و زمام دولت به دست گيرند و آنچنانكه خواست ايشان است به اين سو و آن سو برند و عنوان سلطان را بر مراتب خويش بيفزايند . آغاز غلبهء موالى و تحكم ايشان بر دولت و سلطان از زمان المتوكل على اللّه بود . پيشينيان راه را براى آيندگان هموار كردند و آخريان به اوليان اقتدا نمودند و در اسلام دولتهايى چند تأسيس كردند كه بر همه عصبيت نژادى و نسبى غلبه داشت . چون : دولت آل سامان در ما وراء النهر و آل سبكتكين بعد از ايشان و بنى طولون در مصر و بنى طغج . سپس دولت سلجوقى و دولتهايى كه پس از آن آمدند ، چون خوارزمشاهان در ما وراء النهر و بنى طغتكين